مدیریت جنگل هاازگذشته تاکنون

مقدمه:

 در شرایط کنونی ما در جهانی زندگی می کنیم که در حال تغییر دائمی است . بخش جنگلداری هم همانند سایر بخش ها از روند تغییرات مستثنی نیست . بطوریکه در سالهای اخیر بخش جنگلداری با مسائل جدیدی روبرو شده است و باید مسائل و نیازهای اجتماعی وسیع تری را در رابطه با حفاظت و بهره برداری از جنگلها و تأمین نیازهای مختلف مورد توجه قرار دهد.جنگلهاازمهم ترین ذخیره گاههای زیست کره هستند بنابراین نیازبه حفاظت وداشتن یک میریت کارامد،صحیح ومفیددرتمامی بخش های آن ضروری است.هدف سازمان ازایجادتشکیلات  تقسیم کاروتعیین شرح وظایف افرادیک موسسه است تاازدوباره کاری ،بی برنامه ای،سردرگمی،درنهایت تولیدهزینه زیادجلوگیری وازاصطکاک  دردرون یک تشکیلات وازسویی دوباره کاری ،برخوردهای نامطلوب وهزینه مضاعف میان  سازمانهاجلوگیری کند.سازماندهی خوب درهمه تشکیلات  بسیارمهم است. بخصوص اگرتشکیلات بامنابع تمام

شدنی مانند نفت وگازیامنابع طبیعی قابل احیاء که ارزش حیاتی برای جامعه دارد،سروکارداشته باشد.منابع طبیعی قابل احیااگرمعقولانه بهره برداری شوندچون دائمی وقابل احیااست میتواندحتی ازدیدگاه اقتصادکلاسیک وارزش مادی درازمدت وحتی تاابدپشتوانه خوبی برای ملت هاباشد. وقت آن رسیده که مسوولان کشورماهم تمامی توجه خودرافقط به تولیدچوب جنگلهاومصرف آنها معطوف ندارندوبازمان پیش روند.به همین دلیل ،علاوه برضرورت دگراندیشی دردیگاه مسوولان ، بایدتشکیلات مدرن ومناسب باقرن 21دررابطه باحفاظت،احیا،بهره برداری، توسعه منابع طبیعی قابل احیادرایران سازماندهی شود. ازاینروست که داشتن مدیران لایق وکارامددرزمینه جنگلهاکمک شایانی به بهبودوضعیت جنگلهاخواهدنمود. ضمن اینکه هدف مدیران جنگلهابایدازآغازفعالیت روشن باشد. برای آنکه فعالیت سازمان وکنش اعضای آن درجهت اهداف آن باشد،سرپرستی،نظارت،هماهنگی وهدایت لازم می باشدکه بایدمدیران سازمان آن راانجام دهند.مدیریت  جنگلهافعالیتی است  منظم درجهت تحقق هدفهای معینی که ازطریق ایجادروابط میان منابع موجود، انجام دادن کاربامشارکت افرادوشرکت  فعال درتصمیم گیری صورت میگیرد.عملکردمدیرعبارتست از: میزان کارایی واثربخشی آن درتحقق اهداف سازمان.باتوجه به توضیحات  مذکورمیتوان چنین استحصال  نمودکه اداره کردن شامل پیش بینی،تنظیم برنامه سازمان، هماهنگ کردن ونظارت  میباشدکه بایدبارعایت اصول مدیریت طبق مراحلی که  درادامه عنوان خواهدشد ، به اجرادرآید. برای مامشهوداست که سالانه سطح وسیعی ازجنگلهای کشورمورد دستبردپیمانکاران، قاچاقچیان، روستاییان قرارگرفته وازبین می رود. دراثربهره برداری بی رویه، بسیاری ازگیاهان وجانوران درحال نابودی هستنووتعدادکثیری ازآنهاهم  نابودشده اند.برای حفظ تنوع زیستی واحیای جامعه گیاهی وجانوری نیازمبرم به مدیرانی  لایق وشایسته است که هدف مدیر بایداحیا، حفاظت وتوسعه  سطح جنگل وفضاهای سبزمملکت وبرنامه ریزی طرح بهره برداری برمبنای توسعه پایدارباشدبدین مفهوم که: علم مدیریت بایددرخدمت توسعه پایدار1باشد.

 

 

 

برای اینکه به ضرورت مدیریت ودارابودن تشکیلات مناسب درجنگلداری بپردازیم ابتدابایدازاثرات زیست محیطی جنگلها(فوایدآن)آگاهی یابیم که بطوراجمالی به شماری اندک امابااهمیت ازآنهاشاره می نمایم.

 

 

 

فواید زیست محیطی جنگل ها:

1)حفاظت ازخاک وجلوگیری ازفرسایش وبیابان زایی

2)جلوگیری ازبروزسیل وخطرات ناشی ازآن

3)کاهش سرعت بادکه بستگی به ارتفاع درختان ونوع آنهادارد.

4)کاهش آلودگی صوتی

5)پالایش هواازطریق کاهش گردوغبار

6)حفظ حیات وحش منطقه

7)اثرات کمی وکیفی برروی آب منطقه

8)جلوگیری ازریزش سنگ وبهمن

9)ایجادزیبایی بصری درمنطقه

10)تنوع ژنتیکی بالای گونه های گیاهی وجانوری

مواردمذکورتنهابخش کوچکی است ازفوایدی است که جنگل برروی محیط زیست دارد.حال چنین اکوسیستم ارزشمندی برای اینکه پایدارباشدواحتیاجات بشری راتامین نمایدنیازبه داشتن مدیریتی بهنگام وبرخورداری ازتشکیلاتی مناسب خواهدداشت.

 

 

مدیریت جنگلها (Forest  management)

جنگل هاازمنابع تجدیدپذیرهستند. درتعریف عام جنگل ازیک گروه رستنی که بامحیط خوددرتعادل بسر می برندتشکیل شده است.دراصطلاح جنگل شناسی ، جنگل عبارتست ازاجتماعی ازگیاهان که اکثراافرادآن رادرخت تشکیل می دهد.همواره این درختان ،درختچه ها، بوته ها،پوشش علفی زنده،پوشش مرده،حیوانات مضریامفیدتحت تاثیرعوامل زنده2 وغیرزنده3 محیط قرارمی گیرند.حدود30%ازخشکیهای جهان زیرپوشش جنگلها قرارداردکه مساحتی درحدود4میلیاردهکتارراشامل میشودکه به علت بهره برداری های بی رویه وفقدان مدیریت وتشکیلات سازمان یافته کارآمددرحال کاهش میباشد.مساحت کل بیوم های خشکی وآبی 510میلیون کیلومترمربع است که149میلیون کیلومترمربع مربوط به بیوم های خشکی  می باشدو2/361میلیون کیلومترمربع مربوط به بیوم های آبی است.درحال حاضربیوم جنگل بامساحتی حدود44میلیون کیلومترمربع درجهان بالاترین سطح بیوم خشکی رابه خوداختصاص داده است وبیابانهادرردیف دوم قراردارند.بسی مایه تاسف است که بیابانهاروبه گسترش می باشندواین نشان ازفقدان مدیریت به هنگام است ومنوط به داشتن تشکیلاتی بامدیریت سازمان یافته است.بااین اوصاف نسل آتی شاهدنزول سطح جنگل هاخواهندبود.بیوم جنگل بطورعمده دردوبخش بسیارمشهوداست1) بخش کوهستانی نیمکره شمالی2) بخش استوایی.

مدیریت جنگل درکشورهای مختلف، متاثرازفرهنگ وسیاست های اقتصادی جامعه است. عامل مهمی که تعیین کننده افزایش یاکاهش سطح جنگل هاست پشتوانه های مالی وخودکفایی اقتصادی تاثیربه سزایی درافزایش یاکاهش سطح جنگل هادرمناطق مختلف دارد. پس ازاین عامل میزان آگاهی مردمی وآموزش هایی که به مردم داده میشودتاحدبسیارزیادی مدیریت راتسهیل نموده وبه ایجادرویکردی اساسی برای صیانت وحمایت ازجنگل ها کمک می کند.

متاسفانه درکشورهای جهان سوم کمترشاهدچنین رویه ای هستیم. بطوریکه سطح جنگل هادراین دسته هرروزدچارنقصان بیشتری میگردد.

نمودارفوق نشان دهنده تغییرات سطح درطول تاریخ رادرشمال ایران نشان میدهد،طبق این نمودارتغییرات سطح درجنگلهای شمال ایران پربازه است.این خودنشانگراینست که بایدبه داشتن مدیریت وتشکیلاتی مناسب بیاندیشیم.

کشورهای پیشرفته برای بقاء وتوسعه جنگلهای خودکه درحقیقت زمینه توسعه اقتصادی است بابرنامه ریزی های درازمدت ،نیازبه چوب راتاحدمطلوبی  رفع نموده اندوهم اکنون نیزباجنگل کاری درسطوح وسیع نسبت به توسعه جنگلهااقدام می نمایند.امروزه بهره برداری پایدارازجنگلهاازاهداف مهم استفاده ازمنابع جنگلی ومرتعی می باشد. هدف ازبهره برداری بهینه، تنظیم  استفاده وبهره برداری،مراقبت واصلاح جنگل است.بطوریکه استفاده مداوم بعدی رافراهم سازد.این راهکارهاشامل اقدامات بازدارنده،اصلاحی واحیایی درموردجنگل ها می باشد.

 

 

 

پس ازکنفرانس جهانی محیط زیست سال1972دراستوکهلم،کنفرانس زمین درسال1992نقطه عطفی برای مسایل زیست محیطی بودکه کشورهارادعوت به یک بازنگری اساسی درزمینه محیط زیست ومنابع طبیعی نمود. پس ازآن بودکه مدیریت جنگلهاومنابع طبیعی ازجایگاه ویژه ای برخوردارگردید. درزمینه مدیریت میتوان ازNGOهاوسازمان هاوتشکلات غیردولتی نیزبهره بردوآنهارادرامرتصمیم گیری سهیم دانست. برای رسیدن به این هدف آنها می بایست آموزش های کافی راهمگام باسایردروس درمقاطع مختلف تحصیلی دیده باشندتابتوانندبه صورت گروهی دراین زمینه به فعالیت بپردازندحتی میتوان ازشرکت فعال قبایل وروستاییان دراین زمینه بهره جست. یک مدیرکارامدبایدازدومحورعلم وتکنولوژی درزمینه پیشبرداهداف خودبطورهمزمان درسطوح مختلف تصمیم گیری استفاده نماید.استفاده پایاپای ازعلم وتکنولوژی بسیارحائزاهمیت است. زیرایک مدیردرزمینه جنگل هابایدقبل ازهرچیزعلم کافی راجع به تمامی خصایص وویژگیهای جنگل داشته باشدتابابکارگیری ازتکنولوژی درزمینه گسترش، حفظ، احیاء جنگل هاگام برداردکه این دوجزءجدایی ناپذیرندوبرای اعمال مدیریت صحیح این دوجزءلاینفک به شمارمی روند. البته بایدیادآورشدکه منظورازتکنولوژی آن دسته فناوریهاییست که سازگاربامحیط زیست باشدچون مدیریت بایدبه گونه ای باشدکه درراستای اهداف محیط زیست گام برداردومکانیسمی مخرب علیه محیط زیست بشمارنرودوباهمکاری درسطح انستیتوها وتبادل کارشناس صورت پذیرد .

علم مدیریت درخدمت توسعه پایدار:

 

امروزه مدیریت تنهابه سازماندهی وتقسیم وظایف میان نهادهاوافراداطلاق نمی گردد.بلکه مدیریتی مدنظراست که درخدمت توسعه پایدار3باشد. همکاری میان مدیران درسطح محلی ، منطقه ای، کشوری، بین المللی کاملامشهوداست وازضروریات نیل به توسعه پایداراست. امروزه امرمدیریت کاملاجهانی شده وتصمیم گیری روی یک بخش میتواندسایربخش هاراتحت تاثیرقراردهد. چنانکه درقطعنامه های یونپ 4ویونسکوکاملابراین اصل تاکیدشده است وآموزش های همگانی برای کمک به این فراینددرتمام مقاطع توصیه شده است.

 

 

ابزارومکانیسم های قانونی مدیریت:

 

مدیریت وحفاظت ازجنگل ها به منظورتوسعه پایدارهرچندبه بودجه، تکنیک، پرسنل ودانش لازم نیازداردضروریست درسطح ملی وبین المللی کلیه اقدامات وفعالیت هادرچارچوب قانون انجام گیرد. جرایم ومشوق هایی که قوانین حقوقی هرکشورتعیین می نمایدبه یک مدیرکمک می نمایدتاضوابط مربوطه رابه حالت اجرادرآورد.

یک مدیربایدجهانی بیاندیشدومحلی عمل نمایدتابتواندآنچنان که شایسته است مدیریت نماید.

تشکیلات کنونی نظام جنگلداری درایران:

 سازمان جنگل هادارای 91ذخیره گاه ژنتیکی به سطح 77282هکتارونوزده پارک جنگلی به سطح 71543هکتارمی باشدکه، به این مناطق باید21پارک طبیعی راکه سازمان جنگلهاآن رابوجودآورده است وسطح آنهاکاملامعلوم نیست اضافه کرد. که بااحتساب این جنگل ها، سطح مناطق  حفاظت شده ایران نزدیک به8/10%خاک کشورمی باشدکه درنهایت سهم سرانه هرفردازکل مناطق حفاظت شده 25/0%هکتارخواهدبود. این رقم بسیارکوچک اماحائزاهمیت است.ازاینروبایدبااقدامات مدیریتی مناسب نظیراحیاء، اقدام به کاشت جنگل های دست کاشت باگونه های بومی، ایجادپارک های مصنوعی ، توسط آمایش سرزمین وانتخاب مکانهای مناسب وبرای ایجادمکانهای سرسبزجنگلی جاذب (توریستی) و...  سعی دربالابردن این سطح داشت که این برنامه هادرغالب مدیریت با اهداف خاصی که درزمان های متفاوت (کوتاه مدت، میان مدت،  بلندمدت )صورت می پذیرد.سازمان متشکل ازاجزای گوناگونی است که تحت نظرمدیریت واحدبطورهماهنگ وسازمان یافته به فعالیت می پردازند.

درزیرنمودارتشکیلات موسسه تحقیقات جنگل ها ومراتع نشان میدهدکه موسسه بایدازچه اجزایی تشکیل یابد.

 

 

چنانچه بخش هایی که دربالادرچارت نشان داده شده اندبطورمناسب وهماهنگ بایکدیگردرجهت اعتلای موسسه فعالیت نمایندمقصودازطرح های حفاظت جنگل هاو برنامه های راهبردی درجهت پیشبرداهداف حمایت ومدیریت جنگل هاحاصل میشود.

 

سازمان جنگل هاومراتع ، ،مشکلات وچالشهای مدیریت درایران:

سازمان جنگلهاومراتع کشوروظیفه حراست ازجنگلهارابه عهده خودگرفته ومتاسفانه سایرفعالیت هامغفول واقع شده اند.درماده2قانون ملی شدن جنگلهاومراتع سال1342درکنارحفظ جنگلهاومراتع ازوظایف دیگرآن چنین نامبرده میشود:احیاء، بهره برداری، توسعه سطح جنگل ها.

اینک پس از45سال به این نتیجه می رسیم که سازمان جنگلهابه هیچ یک ازاهداف خودنرسیده است.براساس این اصل سازمان جنگل هاومراتع بایدوظایف خودرامجددابرحسب زمان وشرایط حاکم درقرن21تعریف نماید. مدیریت این سازمان بایدتوانایی  داشته باشدکه ضمن حفظ، احیاء، بهره برداری اصولی وتوسعه سطح جنگلها(تنوع زیستی)وپراکندگی آن را دروضعیتی قراردهدکه بتواندنقش خودرادرحفاظت ازخاک وآب وهوا، درمبارزه بافرسایش آبی، بادی، جلوگیری ازسیل، درتصفیه ، جذب وذخیره آبهای زیرزمینی ، درتعدیل درجه حرارت هوا، درتولیداکسیژن وجذب کربن و....به نحواحسن انجام دهد. مدیریت سازمان وسایرتشکیلات مرتبط باآن بایددرنظرداشته باشندکه جنگل متعلق به همه مردم ایران است وسرمایه ایست ملی. اگرجنگل دراثریک تصمیم نادرست یاضعف درمدیریت ویاکم کاری سایرسازمانهای وابسته تخریب شودونتواندسایرفعالیت هایش راانجام دهدخسارت جانی ومالی حاصل ازسیل ومشکلات زیست محیطی متوجه همه اقشارخواهدشد.

راهکارهایی جهت بهبود مدیریت جنگل هادرایران:

/ 23 نظر / 82 بازدید
نمایش نظرات قبلی
ژیلا

[گل][گل]

متین فر

سلام به دوست اصفهانی.کامنت خصوصی گذاشته بودید...درموردجاذبه های گردشگری...ایمیل خودرااشتباه واردکرده اید.لطفادوباره بفرستید.تایکی ازدوستان راکه می تواندبه شماکمک کندمعرفی نمایم.

افروزحسینی

خانم متین فر عزیز خیلی خوشحالم که با وبلاگ شما به عنوان شخصی که نگران محیط زیست است آشنا شدم.من دانشجوی کارشناسی ارشد میکروبیولوژی هستم و پایان نامه من در ارتباط با تجزیه زیستی آلاینده های محیطی مثل تولوئن به راهنمایی پروفسور گیتی امتیازی است خوشبختانه در مسیر این تحقیق به سویه باکتریایی دست پیدا کردیم که در طی 24 ساعت میزان این آلاینده را حدود 100 درصد کاهش میدهد آیا وبلاگ شما می تواند محلی برای معرفی این باکتری به صنایع باشد .

سونیا

سلام دوست.احتمالافردایاپس فرداراه می افتیم.به امیددیدار.[گل][ماچ][قلب]

میرزا علیرضا ذاکری

سلام .خسته نباشید .وبلاگ بسیار جالب و با ارزشی دارین .می خواستم از شما بپرسم چطور می تونم از مطالب شما استفاده کنم .با ذکر منبع اشکالی نداره از وبلاگ شما اطلاعات بردارم.در ضمن اگه دوست داشتین می تونیم با هم تبادل لینک کنیم.وبلاگ من را با عنوان مهندسی کشاورزی لینک کنید.منتظرم .خدا حافظ

میرزا علیرضا ذاکری

سلام .خسته نباشید .وبلاگ بسیار جالب و با ارزشی دارین .می خواستم از شما بپرسم چطور می تونم از مطالب شما استفاده کنم .با ذکر منبع اشکالی نداره از وبلاگ شما اطلاعات بردارم.در ضمن اگه دوست داشتین می تونیم با هم تبادل لینک کنیم.وبلاگ من را با عنوان مهندسی کشاورزی لینک کنید.منتظرم .خدا حافظ

pakbaz

salam mataleb shoma aleye tashakor

مهروز

سلام من هم رشته شما هستم لطفا به این سایت سر بزنید www.gwgn.org راستی در مورد خانواده سنجابک ها کجا میتونم مطلب پیدا کنم؟ ممنون میشم